Historia krzyża

Znak krzyża towarzyszy nam praktycznie od zawsze. Dla chrześcijan ma znaczenie wyjątkowe, wręcz święte. Spotkac możemy go wszędzie, w kościołach, w herbach, na szpitalnych karetkach, przejazdach kolejowych a nawet na opakowaniach od leków. Przybiera przeróżne formy i ma różnorodne znaczenia.
Przytaczając "Słownik symboli" Władysławowa Kopalińskiego, krzyż symbolizuje oś świata i jego cztery strony. Dla katolików to śmierc i męka Jezusa, cztery dziedziny ducha, połączenie przeciwieństw, życie i nieśmiertelnośc, wiecznoc, czy siłę stwórczą. Według innych interpretacji krzyż to ptak z rozpostartymi skrzydłami, człowiek z rozłożonymi ramionami, element boskości. Jest to amulet symbolizujący ogień czy Słońce. W banalnych przypadkach używany jako podpis czy symbol plus. Jest elementem łączącym boskośc i ludzkośc, gdzie linia pionowa to boskośc a pozioma ludzkośc.



Czasy starożytne.

Już u ludów epoki paeolitu pojawia się znak krzyża w postaci X lub +. Jest niewątpliwie symbolem solarnym, łączonym z bóstwami ognia i nieba, zabezpieczającym przed nieszczęściem. Istnieje teoria, że symbol ten był pierwotnie wyobrażeniem dwóch patyków pocieranych w celu wykrzesania ognia. Stąd tak ważny był dla ludów pierwotnych i nierozerwalnie związany był z ogniem.

Na Bliskim Wschodzie, głównie w Babilonii i Asyrii, krzyż grecki był symbolem nieba i ziemi, słońca, czterech stron świata, a nawet kosmosu. Ten sam krzyż wpisany w koło jest znakiem kosmicznym znanym u Hetytów już 2000-1000 lat pne., związanym z powszechnym wówczas kultem solarnym. Krzyż w kole był przedstawiany wraz ze skrzydłami i utożsamiał wówczas boga. Rysunki i rzeźby tego krzyża spotyka się także w grotach dzisiejszej Szwecji, Francji, na północy Rosji i u Germanów. Popularny był również u Celtów, zyskując tym samym miano krzyża celtyckiego. Podobnie było wśród pogańskich ludów zamieszkujących w starożytności nasze ziemie. Przykładem są znaki solarne na Ślęży. Od Hetytów znak krzyża dostał się do Babilonu, gdzie zmienił swój kształt, później określany krzyżem rycerskim. Symbolika tego krzyża przetrwała w Babilonii do upadku królestwa Asyrii, czyli do 606 r. pne.

Inną postacią krzyża występującego w starożytności jest symbol w kształcie litery "T" (tau), tzw. crux commissa, oznaczający centrum świata, symbol panowania nad wszystkim siły słońca. Crux commissa pojawia się w Egipcie, na rękach i głowach posągów bóstw, faraonów i kapłanów. Kapłani z Memfis dekorowali się aż sześcioma takimi krzyżami. Znakiem takiego krzyża sygnowano także dokumenty, jakby na potwierdzenie prawdy swych intencji. W podobnej postaci znany jest też Skandynawom jako symbol Młota Thora.
Krzyż to motyw ornamentalny i znak symboliczny używany w wielu kulturach, w Kartaginie w celach dekoracyjnych, w Skandynawii jako znaki graniczne (krzyże runiczne). Wznoszono je na grobach królów i bohaterów. Cycero donosi, że laski augurów miały kształt krzyża. Był on również symbolicznym znakiem Fenicjan. Dwie babki drożdżowe z krzyżem odkryto w Herkulanum. Krzyż był świętym symbolem u Azteków na długo przed Cortezem. W Tabasco symbolizował boga słońca, był emblematem Quetzalcoatla jako władcy czterech stron świata i czterech wiatrów, a dla niektórych ludów staroamerykańskich krzyż "T" był symbolem deszczu.

Do V w. pne. krzyż był symbolem życia, zdrowia i ochrony przed śmiercią, jednak po tym czasie stał się symbolem śmierci. Od Scytów i Asyryjczyków (legendarna królowa Semiramida pierwsza ponoć wpadła na pomysł ukrzyżowania, dokonując tego na królu Medii Ferno, jego żonie i siedmiu synach), przez Persów trafił dalej. Aleksander Macedoński po zajęciu Tyru kazał z wielkiej uciechy ukrzyżować 2 tys. mieszkańców. Przez Macedonię i Kartaginę zwyczaj ten trafił do Rzymu, gdzie stosowano go wobec nie Rzymian i niewolników. Kara została zniesiona przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Rzymski sposób krzyżowania polegał na przywiązywaniu ramion skazańca do poziomej belki, tzw. patibulum i wciągnięcie jej na przygotowany pal. Bardzo rzadko skazańca przybijano do krzyża.

Krzyż dla Chrześcijan.

Prawdopodobnie Chrystusa ukrzyżowano, przybijając mu ramiona do patibulum i owo patibulum musiał nieść przez całą Drogę Krzyżową. Trudno wyobrazić sobie, że Chrystus wycieńczony torturami, pobity, był w stanie nieść w całości krzyż ciesielskiej roboty, tzw. crux immissa lub crux capitata. Według źródeł ten typ krzyża pojawił się dopiero w V w. n.e.
Do krzyża przybijano tabliczkę z tytułem winy titulum, najczęściej jednym gwoździem razem ze stopami, zaś w przypadku Chrystusa - nad Jego głową. Aby uniknąć rozerwania ciała pod jego ciężarem przez gwoździe, w środku krzyża umieszczano kołek zwany sedulum, na którym wspierał się korpus skazanego. Kołek ten wydłużał agonię nawet do kilku dni. Św. Andrzej konał na krzyżu dwie doby, a Tymoteusz i jego żona Maura - dziewięć dni.
Po śmierci Chrystusa cesarz Hadrian (117-138), pragnąc zapobiec gromadzeniu się chrześcijan w miejscu kaźni, kazał je zasypać śmieciami z całego miasta, następnie zbudował na tym miejscu świątynię bogini Wenus, którą kazał zburzyć Konstantyn Wielki.
W roku 614 Chozroes II władca Persji najechał Syrię i Palestynę, zajął i spustoszył Jerozolimę, wywożąc wraz z innymi skarbami relikwię - krzyż. Dopiero w 14 lat później cesarz Herakliusz pokonał Persów i zmusił ich do oddania relikwii.
Złośliwcy twierdzą, że gdyby złożyć wszystkie istniejące na świecie relikwie Krzyża Świętego, to krzyża Chrystusa nie podźwignęłoby stu ludzi, ale badania przeprowadzone przez dr. Wiliama Primea dowiodły, że suma wszystkich drobin nie jest nawet tak wielka jak kawałek pokazywany przy grobie Chrystusa w Jerozolimie.

W trzech pierwszych wiekach chrześcijaństwa znakiem tym posługiwano się rzadko, a do VI w. nie umieszczano na krzyżu ciała Chrystusa. W VI w. pojawiły się krzyże z przybitym Chrystusem, ale żyjącym, ubranym w długą tunikę i w koronie na głowie. Dopiero w XI w. w Bizancjum, za sprawą patriarchy Michała Cerulariusza, odstąpiono od tego wzoru, nadając Chrystusowi na krzyżu postać realistyczną: obnażonego, z pochyloną głową w cierniowej koronie.

Rodzaje krzyży.


Przedchrześcijańskie znane formy krzyża.
Kolejno: krzyż grecki, krzyż dziesiętny, krzyż wpisany w koło, swastyka, swastyka z okrągłymi ramionami, egipski Ankh, crux commisa, celtycki krzyż ze spiralą, krzyż asyryjsko-babiloński.

Najstarszym znanym symbolem krzyża jest tak zwany krzyż grecki, czyli krzyż z równymi ramionami. Na starych rysunkach i rytach spotyka się również krzyż dziesiętny, czyli X oznaczający również runę Gebo, krzyż wpisany w koło, nazwany krzyżem celtyckim, oraz swastykę. W czasach późniejszych pojawiła się swastyka z zaokrąglonymi ramionami.
Kolejnym z pogańskich form krzyża jest symbol Ręce Boga, który został później przerobiony na krzyż jerozolimski. Kolejne to krzyż asyryjsko - babiloński, czy celtycka forma krzyża greckiego. Nie można także zapomniec o egipskim Ankh, kluczu śluz Nilu, który jako hieroglif był symbolem życia i plonów. Istnieje również crux commisa, w postaci litery T.


Pogański symbol Ręce Boga i Krzyż Jerozolimski.

Od V wieku n.e., gdy chrześcijanie przyjęcli krzyż, jako symbol swej wiary, zaczął on ewoluowac w przeróżne formy. Pogańskim znakom solarnym zaczęto nadawa przeróżne formy i znaczenie. Powstawały nowe wzory. Poszczególne zakony duchowne, czy rycerskie, tworzyły swoje interpretacje i dodatki. Sięgnięto również do runów, wykorzystując np. Algiz do przedstawienia Chrystusa, czy do symbolu ręce boga, tworząc krzyż jerozolimski.

Więcej na temat chrześcijańskich form krzyża znajdziecie na tej stronie, która była źródłem tego artykułu. Jeżeli interesują cię zapożyczenia chrześcijan z symboliki i obrzędów pogańskich, zapraszam tutaj.

Zobacz inne artykuły.

Wstecz