Łubowice - prastara warownia nad Odrą

Łubowice to dziś wieś, położona na Górnym Śląsku, w powiecie raciborskim. Posiadają obecnie ponad trzystu sześćdziesięciu mieszkańców. Wieś jest położona na wysokim brzegu Odry na skraju skarpy będącej jednocześnie granicą starożytnego grodziska.

Na terenie Łubowic znajduje się bowiem największe na ziemiach polskich pradziejowe grodzisko z późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (IX-VII w. pne.), o powierzchni ponad 25 ha, ze znakomicie widocznymi w terenie fortyfikacjami w postaci ziemnego wału, zachowanego obecnie na odcinku ponad 1100 m. Jego wyjątkowość podkreśla też sieć towarzyszących mu stanowisk archeologicznych, pozostałości osiedli jak i cmentarzysk, tworzących w starożytności mikro¬region osadniczy rozciągający się wzdłuż doliny Odry, na skraju lessowego Płaskowyżu Głubczyckiego.

Pradziejowy gród był broniony potężnym wałem zaporowym, który nawet dziś miejscami sięga 5 m wysokości. Tylko od strony północnej, na zewnętrz wału, widoczne jest też obniżenie terenowe, które można uznać za pozostałość fosy. W najbliższym sąsiedztwie grodziska znajdują się też inne obiek¬ty pradziejowe, z których kilka miało szczególne znaczenie dla funkcjonowania społeczności związanej ze starożytnym grodem. Należą do nich m. in. ślady wielkiego osiedla z epoki brązu na terenie pobliskich Grzegorzowic, zajmującego południowo-zachodni, rozległy stok wzniesienia oraz podobne, ale mniejsze osiedla i cmentarzyska.

Teren wysokiego cypla górującego nad doliną Odry, zasiedlono w sposób trwały w XIII/XII wieku pne. Było to wówczas niewielkie osiedle otwarte (nieobronne) typu wiejskiego, złożone z pojedynczych zagród z zagłębionymi częściowo w ziemię budowlami mieszkalnymi. Od XI-X wieku pne. w rejonie dzisiejszych Łubowic zwiększa się liczba ludności, pojawiają się nowe osady, m. in. wielkie osiedle na terenie dzisiejszych Grzegorzowic. Powoli kształtuje się mikroregion osadniczy rozciągający się wzdłuż Odry, od Sławikowa na północy po Brzeźnicę na południu.

W okresie funkcjonowania grodu na terenie dzisiejszych Łubowic, wśród ludności zamieszkującej tereny Europy Środkowej panowały wierzenia, których naczelną zasadą było przeświadczenie o sprawczej, boskiej roli Słońca. Symbolizowały go, przedstawienie tarczy (koła) oraz ogień, jako najważniejszy atrybut Słońca. Zmarłych palono na stosie w przekonaniu, iż oczyszczające działanie ognia uwalnia pierwiastek duchowy człowieka z powłoki cielesnej, ułatwiając mu wędrówkę do Boga-Słońca. Jej symbolem był z kolei wóz (rydwan) słoneczny z zaprzęgiem konnym, lub barka z „zaprzęgiem” ptaków wodnych (łabędzi?). Szczególnym przejawem symboliki słonecznej, przedstawiającym główny obiekt wierzeń – Boga-Słońce, jest wózek kultowy ze złotą tarczą słoneczną, pochodzący z późnej epoki brązu, a znaleziony w Trundholm (Dania). Na brzeźnickim cmentarzysku znajdują się wyłącznie groby ciałopalne, w których spalone szczątki zmarłego składano w glinianych naczyniach (popielnicach) i umieszczano w płytkiej jamie wykopanej w ziemi. Niekiedy przepalone kości składano bezpośrednio w jamie. Obok popielnicy, w grobach umieszczano ponadto naczynia z pożywieniem, czerpaki do picia używane podczas uroczystych libacji, a także niewielkie naczyńka nakryte pokrywkami. Zmarłych układano na stosie grzebalnym w paradnym stroju, przybranych w ozdoby i biżuterię, czego dowodem są spotykane w popielnicach, wśród kości, przedmioty z brązu (często przetopione w ogniu); głównie szpile do spinania szat, guziki, bransolety, pierścionki, paciorki. Naczynia gliniane składane w grobach, to albo ceramika użytkowa lub efektownie zdobione wazy, czary, misy i czerpaki o czernionych, wyświecanych lub grafitowanych, metalicznie błyszczących powierzchniach. Bogate zestawy motywów geometrycznych stosowanych przy ich zdobieniu, wyrażały nie tyle indywidualne upodobania estetyczne garncarzy-wytwórców, co – przede wszystkim – treści symboliczne, związane z wierzeniami religijnymi. Szczególnie częste są symbole solarne, tj. symbole Słońca, jak np. koła współśrodkowe, kręgi z promieniami; znaki lunarne (księżycowe), jak np. łuki, półkola; czy astralne (gwiezdne), jak taśmy i punkty wyznaczające linię horyzontu i przestrzeń niebiańską, a także symbole ognia: swastyki, ukośne krzyże. Przykładem znaleziska wyrażającego znaczenie tego typu symboliki (zarówno w sferze praktyki życia, jak i zachowań religijnych), jest słynne „astrolabium” z Nebra w Saksoni-Anhalcie, pochodzące właśnie z epoki brązu. Motywy ornamentacyjne stosowane do zdobienia naczyń, były w epoce brązu charakterystyczne dla rozległych terytoriów i nie wyrażały tylko lokalnej stylistyki, ale powszechnie akceptowane znaki symboliczne. Dowodzi to istnienia wspólnot uznających podobne zasady religijne, treści symboliczne i wartości ideowe, wyrażane w znakach-symbolach mających wydźwięk magiczny. U schyłku epoki brązu, w czasach największej konsolidacji i rozkwitu społeczności związanej z grodem w dzisiejszych Łubowicach, wspólnota taka obejmowała rozległe terytoria Europy Środkowej, od Wielkopolski, poprzez Śląsk, część Małopolski, aż po środkowe dorzecze Dunaju i północne Bałkany na południu. Poza podobną stylistyką w zdobieniu ceramiki, społeczności te łączyło wiele innych cech i zachowań kulturowych, co przemawia za istnieniem ponadregionalnego kręgu kulturowego, obejmującego wiele plemion.

Więcej na ten temat: www.archeologia.com.pl



lubrykanty





Zobacz inne artykuły.

Wstecz