Christian Boehmer Anfinsen biochemik: 1972 nagroda Nobla w dziedzinie chemii
"Myślę, że tylko idiota może być ateistą. Musimy przyznać, iż istnieje pewna niepojęta moc czy siła posiadająca nieograniczoną zdolność przewidywania i wiedzę, która, po pierwsze, sprawiła, iż cały wszechświat zaistniał."

Pogaństwo to termin pochodzący od łacińskiego słowa pagus, czyli wioska. Słowo to powstało ok. V wieku, podczas wzmożonej akcji przymusowej chrystianizacji, której opierali się głównie mieszkańcy wiosek.
Chrześcijanie chętnie nazywają poganami, wszystkich wyznawców innych religii, natomiast wśród wyznawców religii naturalnych bardziej odpowiednim jest określenie rodzimowierstwo, czyli wiara w tradycyjnych bogów danej kultury.

Religie naturalne są związane z daną grupą etniczną od zawsze. Nie występuje tu uniwersalizm, czyli chęć nawracania osób z innej grupy etnicznej. Wiara naturalna oparta jest na tradycji, jeżeli nawet istnieją Święte Pisma, to nie są one traktowane za objawione, czy podyktowane przez bogów, lecz jako zapis tradycji wierzeń. Religie rodzimowiercze cechują się dużą tolerancją dla innych kultur i wyznań. Nie ma tu narzucania własnej religii. Przykładem mogą być podboje Rzymian, którzy nie narzucali nikomu własnej religii, mało tego, przejmowali bóstwa podbitych nacji, poszerzając swój panteon. Różni to te religie od monoteistycznych religii semickich jak chrześcijaństwo, judaizm, czy islam, gdzie narzucanie własnego wyznania jest wpisane w istotę tych wierzeń.

Religie naturalne charakteryzują się wspólnymi kultami, takimi jak:
Kult płodności, wyrażany w kulcie matki ziemi, wielkiej bogini - Pramatki. Świadczą o tym odnajdywane figurki kobiet.
Kult przodków i przeróżne rytuały pogrzebowe oraz sposoby pochówku, oznaczały wiare w życie po śmierci.
Kult żywiołów, np. kult ognia - kult solarny, wiatru, wody, zjawisk atmosferycznych.
Kult zwierząt, przeróżne zwierzęta czczone przez różne kultury.
Kult roślin, wyrażany najsilniej w postaci kultu świętych dębów i świętych gai.
Kult herosów - bohaterów danej grupy etnicznej.
Kult rzemiosła - kult boskiego kowala, związany z kultem ognia.

Najstarsze ślady wierzeń religijnych pochodzą z paleolitu i związane były z ceremoniałami pogrzebowymi, wiarą w życie pozagrobowe, kultem płodności i wiarą w istnienie duszy i duchów. Jeszcze 8000 lat temu był to jedyny znany system religijny na świecie, trwający dopóki człowiek praktykował gospodarkę zbieracko-łowiecką, prowadził wędrowny tryb życia i wszystkie swoje tradycje przekazywał ustnie. Potem religie zaczęły ewoluować do obecnie znanych nam religii rodzimowierczych.

Religię ludów aryjskich, trudno dziś jednoznacznie określić. Jej elementy odnaleźć można we wspólnych cechach religii słowiańskiej, germańskiej, indyjskiej, celtyckiej, greckiej, czy rzymskiej. Była ona, jak u Indów, czy Rzymian kultem światła - słońca i sił natury. Rozróżniano także, bogów dobrych i złych. Ślady pradawnych wierzeń plemion indoeuropejskich odnajdujemy w wierze w życie po śmierci, w kulcie przodków. Charakterystyczny jest tu też silny kult ognia, Słońca. W każdej religii plemion wywodzących się z wspólnego pionu indoeuropejskiego, istnieje bóstwo związane z ogniem, pod oczywiście przeróżnymi nazwami. Nie da się również nie zauważyć takiej wspólnej cechy, jak kultu świętych drzew, głównie dębów, znajdujących się w świętych gajach. Wyróżnia się też wiele tzw. bożków, duszków, czy demonów, nie będących stricte bóstwami, jednakrównież czczonymi, czy obdarowywanymi, w celu uzyskania przychylności. Charakterystyczne jest tu również składanie płodów z roślin rolnych czy zwierząt a nawet z ludzi oraz obchodzenie świąt związane z cyklem Słońca. Aryjczycy dzielili rzeczywistość na trzy odrębne elementy. Pierwszy to magia i niebo, drugi to wojna i walka, trzeci to aspekty życia, urodzaju i rozmnażania.
Podobieństwem jest to, że te same bóstwa, lecz pod innymi nazwami, w Grecji, Rzymie, Niemczech, Polsce, są nam tak samo bliskie jak Bogowie (anioły) Celtów czy Indoariów. Wszak ponad tysiąc lat temu, na naszej ziemi czczony był Śiwa, czczony był Świętowid - postać Stwórcy (Brahma) o czterech twarzach.

Aryjczycy to również wojownicy, więc we wszystkich wyżej wymienionych kulturach znajdziemy Boga Wojny. W religiach tych odnajdziemy też Boga władającego piorunami (Zeus, Jowisz, Thor, Perun, Lugh), co też charakteryzuje religię aryjską. Hara Śiwa oznacza łaskę i przychylność spływającą z najwyższych gór niby rzeka błogosławieństw i dobrodziejstw. Słowo Śiwa (Śiwa) należy do najstarszych imion Boga. Śiwa jest Panem wszystkich Indoeuropejczyków. To najstarsze z zachowanych imion Boga, które uformowało nie tylko kulturę indoeuropejską lecz także starą kulturę drawidyjską (tamilską) aż po Wyspy Wielkanocne, które też do niej należą. Postać Jogina Śiwy (Shiva) widnieje na najstarszych indyjskich wykopaliskach archeologicznych. Podobne wizerunki znajduje się chociażby w Irlandii która należy do kręgu Celtów, których kapłani, niczym indyjscy brahmani chodzili w długich białych szatach.


Jak doskonale wiemy, jednym z symboli związanych z indoeuropejczykami jest swastyka, często wykorzystywana w religiach i obrzędach a nawet będąca atrybutem różnych bóstw. Swaróg to jedno z najważniejszych bóstw słowiańskich. Czczony na całym terytorium Słowiańszczyzny jako Bóg Słońca, nieba, ognia niebiańskiego oraz patron kowalstwa. Według XII-wiecznej legendy ruskiej to właśnie on przekazał ludziom kleszcze kowalskie i nauczył ich wykuwania żelaznych narzędzi i broni.Swaróg jest nierozerwalnie związany z ogniem i Słońcem, czyli elementami niezwykle istotnymi w życiu Słowian. Jeszcze długo po chrystianizacji oddawali oni bowiem cześć Słońcu, witając jego wschód pochyleniem głowy i modlitwą. Najświętszą przysięgą było natomiast zaklinanie się na Słońce. Ślady kultu Swaroga przetrwały w nazwach miejscowości słowiańskich, jak Swarożyn, Swaroszyn czy Swarzędz (Polska), połabski Swarzyn (obecnie Schwerin), Svarov (Czechy), Swaryż (Rosja), czy Twarożna Góra w Polsce, Tvarog w Styrii. Aleksander Brückner wywodził imię bóstwa od słowa swar. Wskazuje się także na liczne indoeuropejskie podobieństwa językowe (sanskryckie svár - niebo, perskie Svar - słońce) oraz rekonstruowane prasłowiańskie *svariti – kuć, wykuwać, skuwać coś na gorąco.


(1) Słowiański Swarog. (2) Hinduski Ganesh. (3) Grecki Apollo. Źródło: Swastyki.pl

Synem Swaroga był Swarożyc lub Dadźbóg, inne hipotezy uznają jednak oba te bóstwa za personifikacje samego Swaroga. Jeszcze inne uznają Swarożyca jako po prostu swastykę, symbol nierozerwalnie związany z ogniem i atrybut Swaroga. Krzyże lub swastyki jako znaki solarne były i są często łączone z wyobrażeniem tego bóstwa. Swaróg był przez R. Jakobsona porównywany z ptakiem Rarogiem, płomiennookim sokołem, co miałoby być jednym z jego imion tabuizowanych. Według innych był boskim kowalem, ojcem pozostałych bogów i stwórcą słońca, który przebywa w niebie i jest bezczynnym bogiem (deus otiosus), nie ingerującym w życie ludzi. Swaróg był popularny na ziemiach Wschodniej i Zachodniej Słowiańszczyzny. Najbardziej znanym miejscem jego kultu była świątynia Redarów w Radogoszczu, gdzie palił się wieczny żywy ogień, pilnowany przez kapłanki. Przeczytaj też Swarog - słowiański kult ognia.

U Bałtów z kultem ognia, światła, Słońca i gwiazd, kojarzony jest Szweistiks. Nosił przydomek Ugniedokas, czyli Dawca Ognia. Zastanawiające jest podobieństwo nazwy Szweistiks do nazwy symbolu Słońca - Swastyka. Szweistiks utożsamiany jest z boskim kowalem Telawelem.


Pierścień Bałtów odnaleziony w XIII wieku. Źródło: Swastyki.pl

U Celtów kult solarny stał się głównym kultem religijnym w epoce brązu. Związane to było ze zmianami w obrzędach pogrzebowych i spowodowało powstawanie wielu bóstw solarnych. W symbolice religijnej zaczęły dominować symbole solarne. Bóstwa solarne związane były z pierwiastkiem męskim i było ich tak wiele, że przypuszcza się, iż każde plemię miało swojego boga. Z czasem niektóre z nich zyskały większą sławę. Charakterystyczne też było to, że jedno bóstwo nosiło wiele imion. W tym okresie popularna stała się wśród Celtów swastyka. Skręcające się ku środkowi linie miały podobno symbolizować ruch słońca po niebie.

W starożytnej Grecji głównie dwa bóstwa związane były z symbolem swastyki. Apollo i Artemida.
Apollo urodził się na wyspie Delos. Był bliźniaczym bratem Artemidy. Uważany za boga piękna, światła, życia, śmierci, muzyki, wróżb, prawdy, prawa, porządku, patrona sztuki i poezji, przewodnika muz. Przebywał na Parnasie, skąd zsyłał natchnienie. Bóg jednocześnie solarny i chtoniczny. Zabijając węża-smoka Pytona (lub Delfyne, będącego hipostazą pierwotnej Magna Mater), strzegącego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod ziemią, przejmuje władzę nad wyrocznią w Delfach. Zabójstwo Pytona, podobnie jak zabójstwo Wrytry przez Indrę, było wielkim, bohaterskim czynem, ale i przekleństwem, z którego należało się oczyścić. Ustanowił więc igrzyska pytyjskie, zszedł też do podziemia. Stał się przekaźnikiem boskich (Dzeusowych) wyroków, szczególnie w sprawie obrzędów oczyszczenia po zbrodni zabójstwa. Oddala (apotropaios) i oczyszcza (katharsios) od zła (zbrodni mordu), które sam wywołał.

Artemida to Bogini łowów, zwierząt, lasów, gór i roślinności, wielka łowczyni, dlatego na wielu rzeźbach i obrazach przedstawia się ją z jeleniami, lub w lesie. Zsyłała także nagłą śmierć na kobiety w połogu. Jej atrybutami był łuk i strzały, a ulubionym zwierzęciem łania. Należała do grona 12 bogów olimpijskich. Była odpowiedzialna za nagłą śmierć, nie wybaczała zniewagi. Razem z Apollinem wymordowała dzieci Niobe w obronie honoru matki, a myśliwego Akteona, który oglądał ją w kąpieli, zamieniła w jelenia, po czym rozszarpały go własne psy. Była patronką myśliwych oraz opiekowała się Amazonkami. Jedną z prac Heraklesa było schwytanie jej łani.


Grecka waza z 700 roku pne.

W starożytnym Rzymie prym wiedli potężni bogowie rzymscy i triada kapitolińska. Na czele najstarszego panteonu stała triada Jowisz, Mars i Kwirynus oraz Janus i Westa. We wczesnym okresie bogowie ci mieli niewiele cech indywidualnych, nie mieli małżonków ani genealogii. Ponadto nie uważano ich za podobnych ludziom, toteż istnieje niewiele opowieści o ich czynach. Jednak nowe elementy dodane zostały stosunkowo wcześnie. Królewskiej rodzinie Tarkwiniuszy przypisuje się ustanowienie wielkiej Triady Kapitolińskiej, do której należeli: Jowisz, Junona i Minerwa. Zajmowała ona najwyższą pozycję w rzymskiej religii. Szczególnie popularne w tym czasie stały się tzw. bóstwa solarne i kult słońca, związane z oddawaniem czci słońcu i kultem ognia oraz pojawianiem się symboli solarnych, w tym swastyki.

W religii hinduskiej najbardziej z symbolem swastyki kojarzony jest Ganeśa, znany też jako Ganapati i Winajaka, bóstwo mądrości i sprytu, patron uczonych i nauki, opiekun ksiąg, liter, skrybów i szkół. Syn Śiwy i Parwati. Uważany za patronującego fragmentowi przestrzeni sakralnej w ćakrze muladhara. Ganeśa usuwa wszelkie przeszkody i zapewnia powodzenie w najróżniejszych przedsięwzięciach, dlatego (m.in.) ceremonie religijne zaczyna inwokacja skierowana do niego, a dzieła literackie otwiera zwykle poświęcona mu dedykacja. Jest także uznawany za boga obfitości i dobrobytu – jako taki patronuje kupcom i bankierom. Uosabia witalność i żywotność. Pod dyktando legendarnego Wjasy miał spisać własnym kłem Mahabharatę, lub też (według innych wersji mitu) pod dyktando Walmiki spisać Ramajanę.

Wstecz